Ψηλά στις απότομες πεζούλες της Πολυρρήνιας, στην Κίσσαμο της δυτικής Χανιάς, η οικογένεια Σγουρομάλλη φροντίζει αθόρυβα έναν οπωρώνα που αφηγείται μια ιστορία αντοχής, παράδοσης και βιώσιμης γεωργίας.
Σε έξι εκτάρια ανώμαλης πλαγιάς (35.4439, 23.6634), η γη της οικογένειας φιλοξενεί περίπου 2.000 χαρουπιές (Ceratonia siliqua), φυτεμένες το 2000 στο πλαίσιο κρατικού προγράμματος αναδάσωσης, σχεδιασμένου για την αναζωογόνηση περιθωριακών αγροτικών περιοχών. Δύο δεκαετίες αργότερα, τα δέντρα αποτελούν ζωντανό παράδειγμα του τι μπορεί να επιτευχθεί με μακροχρόνια αφοσίωση και χαμηλών εισροών καλλιέργεια στα απαιτητικά τοπία της Κρήτης.
Μια συνεργασία ριζωμένη στη γη
Ο Μιχάλης και η Αμαλία Σγουρομάλλη έχτισαν τη ζωή τους γύρω από σύγχρονα επαγγέλματα αλλά και παραδοσιακές πρακτικές. Ο Μιχάλης, που εργάζεται στις χωματουργικές εργασίες και τον τουρισμό, συχνά φέρνει τα μηχανήματά του στο χωράφι για εποχιακές αγροτικές εργασίες. Η Αμαλία, από την άλλη, έχει αναλάβει τη διαχείριση του οπωρώνα, συμμετέχοντας στο πρόγραμμα «Νέοι Αγρότες» της Ελλάδας πριν από πέντε χρόνια για να ενισχύσει τις αγροτικές τους δραστηριότητες.
Η Αμαλία εξηγεί: «Δεν είναι μόνο θέμα παραγωγής. Είναι για να παραμείνει η γη ζωντανή και να διασφαλίσουμε ότι θα αποτελεί μέρος του μέλλοντος της οικογένειάς μας.»
Βιώσιμες καλλιεργητικές πρακτικές
Ο οπωρώνας είναι προϊόν υπομονής όσο και προγραμματισμού. Για τα πρώτα τέσσερα χρόνια, τα δέντρα υποστηρίχθηκαν με στάγδην άρδευση· από τότε βασίζονται αποκλειστικά στις βροχοπτώσεις. Δεν χρησιμοποιούνται λιπάσματα, φυτοφάρμακα ή ζιζανιοκτόνα — απόδειξη της φυσικής ανθεκτικότητας της χαρουπιάς και της δέσμευσης της οικογένειας στη χαμηλών εισροών καλλιέργεια.
Οι ετήσιες εργασίες ακολουθούν τον ρυθμό της γης:
Μηχανικός έλεγχος ζιζανίων, που πραγματοποιείται από τον Μιχάλη με φρέζα, διαρκεί περίπου 50 ώρες ετησίως.
Κλάδεμα και διαχείριση κόμης, με τη συμμετοχή δύο εργατών για 10 ημέρες, απαιτούν περίπου 160 ώρες εργασίας.
Η περίοδος συγκομιδής, η πιο απαιτητική, διαρκεί περίπου 25 ημέρες και απασχολεί τέσσερις εργάτες για σχεδόν 800 ώρες.
Η επιστροφή του χαρουπιού
Κάποτε θεωρούταν ένα ταπεινό βασικό προϊόν, το χαρούπι γνωρίζει σήμερα ανανεωμένο ενδιαφέρον ως θρεπτική και ανθεκτική στο κλίμα καλλιέργεια. Για την οικογένεια Σγουρομάλλη, ωστόσο, η αξία του δεν τέθηκε ποτέ υπό αμφισβήτηση. Ο Μιχάλης λέει: «Το χαρούπι ήταν πάντα εδώ. Είναι μέρος της ταυτότητας της Κρήτης — δυνατό, ανθεκτικό και ικανό να ευδοκιμήσει εκεί όπου ελάχιστα άλλα μπορούν.»
Καθώς οι παγκόσμιες συζητήσεις για τη βιώσιμη γεωργία συνεχίζονται, οι πεζούλες της Πολυρρήνιας προσφέρουν ένα γειωμένο παράδειγμα του πώς η παράδοση, η προσαρμογή και η οικογενειακή προσπάθεια μπορούν να καλλιεργήσουν όχι μόνο προϊόντα, αλλά και συνέχεια.